Trgovinske i turističke aktivnosti u srednjovjekovnom periodu na prostoru današnje Bosne i Hercegovine razvijale su se kao sastavni dio šireg mediteransko-balkanskog ekonomskog sistema, u kojem je Dubrovnik imao ulogu ključnog posrednika između jadranskog prostora i unutrašnjeg zaleđa. U tom kontekstu, djelo Benka Kotruljevića “Della mercatura et del mercante perfetto” iz 1458.godine, predstavlja izuzetno vrijedan izvor za razumijevanje organizacije i karaktera tih kretanja.
Benko (Benedikt) Kotruljević (ital. Benedetto Cotrugli,1416–1469) bio je dubrovački trgovac, diplomata, humanist i ekonomski mislilac, koji se u svjetskoj istoriografiji smatra jednim od najznačajnijih autora ranog merkantilizma. Poznat i kao autor jednog od najranijih opisa dvojnog knjigovodstva, čime je dao trajan doprinos razvoju moderne ekonomije i poslovne administracije. Oslanjajući se na vlastito trgovačko iskustvo, on u svom djelu opisuje učestala i dugotrajna putovanja trgovaca između primorskih gradova i kontinentalnih prostora Balkana. Njegovi zapisi omogućavaju rekonstrukciju osnovnih elemenata trgovinskih tokova koji su prolazili kroz Bosnu i Hercegovinu, uključujući postojanje ustaljenih komunikacijskih pravaca, organiziranog karavanskog saobraćaja i objekata namijenjenih privremenom boravku putnika. Time se potvrđuje da prostor Bosne i Hercegovine već u 15. stoljeću nije bio periferni, već aktivno uključen u regionalne mreže kretanja ljudi i roba.
Posebna vrijednost Kotruljevićevog djela ogleda se u njegovom razumijevanju putovanja kao društveno i kulturno složenog procesa. Pored ekonomskih aspekata, on naglašava važnost poznavanja lokalnih običaja, jezika i normi ponašanja, što ukazuje na intenzivne kontakte između putnika i lokalnog stanovništva duž trgovačkih pravaca. Ovi elementi sugeriraju da trgovinska putovanja nisu bila isključivo funkcionalna, već su uključivala i dimenzije kulturne razmjene i privremenog boravka, koje se u savremenim istraživanjima tumače kao rani oblici putničkih, odnosno proto-turističkih kretanja.
Njegovo djelo predstavlja dokumentirani osnov za analizu ranih trgovačkih i putničkih tokova, omogućavajući uvid u kontinuitet kretanja ljudi kroz ovaj prostor znatno prije institucionalizacije modernog turizma, kao i za interdisciplinarna istraživanja koja povezuju ekonomsku istoriju, istoriju putovanja i razvoj turizma u Bosni i Hercegovini. U savremenim istoriografskim i turizmološkim istraživanjima, Kotruljević se sve češće interpretira kao rani svjedok organiziranih putovanja, čiji zapisi omogućavaju rekonstrukciju obrazaca kretanja, boravka i interakcije među različitim kulturnim prostorima i zauzimaju važno mjesto u proučavanju geneze turizma na ovim prostorima. Prof. Dr. Namik Čolaković
